dorge

فەرهەنگ و کولتوری کوردی

سمینارێک له‌ شاری به‌رگێنی نوروێژ بۆ کۆمه‌ڵێک نووسه‌ر و ڕووناکبیری کورد به‌ڕێوه‌ چوو.

                                                                                                         رۆژی هه‌ینی  2008/6/6  کات ژمێر 6 ی ئێواره به‌ کاتی ئه‌ورووپای ناوه‌ندی سمینارێک  بۆ کۆمه‌ڵێک نووسه‌ری کورد  له‌ شاری به‌رگێنی نۆروێژ ، به‌هاوکاری کتێبخانه‌ی گشتی شاری به‌رگێن و  کۆمه‌ڵه‌ی  کولتووری کوردی به‌رێوه‌ چوو . سه‌ره‌تا به‌ڕێز کاروان کۆچ به‌رپرسی کۆمه‌ڵه‌ی کۆلتووری کوردی شاری به‌رگێن ،وێڕای‌ به‌خێر هاتنی کردنی میوانه‌کان ، سمیناره‌که‌ی کرده‌وه‌ . پاشان خاتوو ترینه‌ کولدراپ به‌رپرسی کتێبخانه‌ی گشتی به‌رگێن ، وێڕای ده‌ربڕینی خۆشحاڵی خۆی بۆ ئه‌و هاوکارییه‌ی که‌ له‌ نێوان  کتێبخانه‌ی گشتی وکۆمه‌ڵه‌ی کولتووری کوردی درووست بووه‌.  کۆرته‌یه‌ک له‌ باره‌ی شاری ئازاد بۆ نووسه‌ران دواو پاشان  میوانی تازه‌ وه‌رگیراوی نووسه‌ری  شاری ئازاد ، حسێن حه‌ێده‌ری به‌ میوانه‌کان ناساند و له‌ لایه‌ن کتێبخانه‌ی گشتییه‌وه‌ چه‌پکه‌ گۆڵێکی به‌ دیاری پێشکه‌ش به‌ ناوبراو کرد.  درێژه‌ی بابه‌ت...

دڵه‌خو‌رپه‌ی چرکه‌یه‌ک

من پێش هه‌ڵ هاتنی هه‌تاو، له‌ پنجه‌ره‌ی ژووره‌که‌مه‌وه‌ سه‌یری چوارریاننه‌که‌م ده‌کرد.

چاوم لێیه‌ که‌سێک نییه‌، ته‌نانه‌ت ده‌نگیکیش نابیستم. هه‌ر وه‌ک رۆژانی پشوودان، که‌ که‌سێک چاوه‌ڕوانی فریشته‌یه‌ک بێت ، ‌ڕه‌نگه چاوه‌ڕێی هاتنی که‌سێک بکه‌م.

درێژه‌ی بابه‌ت...

ڕه‌وتی شیعری نوێی کوردستانی ڕۆژهه‌ڵات

 

  نووسینی : ئه‌یاز خوون سیاوه‌شان

ئه‌ره‌ستوو شیعری به‌ که‌لامی خه‌یاڵاوی پێناسه‌ کرد و ئه‌فلاتوونیش شاعیرانی له‌ کتێبی کۆماری خۆی ده‌رهاوێشت . ئه‌فلاتون پێی وابوو شاعیر که‌سێکه‌ له‌ مه‌نتیق ڕا ده‌کات .

 زیاتر له‌ 2300 ساڵ له‌م بۆچوونانه‌ تێ ده‌په‌ڕێ . به‌ڵام تا ئێستا شیعر نه‌که‌وتۆته‌ ژێر ڕکێفی هیچ تیئۆر و پێناسه‌ و قاڵبێکی مه‌ند و وه‌ستاوه‌وه‌ . هه‌ر که‌س له‌ شوێن کاتی تایبه‌تی خۆیه‌وه‌ ، به‌ گوێره‌ و پێویستی سه‌رده‌می خۆی ، لایه‌نێک یان گۆشه‌یه‌ک له‌ ماهیه‌ت و جه‌وهه‌ره‌ی ئه‌م که‌لامه‌ پڕ له‌ سیحر و سه‌رکه‌شه‌ی ئاشکرا کردووه‌ ، به‌ تێپه‌ڕین له‌ هه‌لو مه‌رجی دیاری کراودا و گۆڕدرانی وه‌زعییه‌تی سیاسی ، فه‌رهه‌نگی ، کۆمه‌ڵایه‌تی و ....هتد ئه‌و پێناسه‌یه‌ش تووشی له‌رزۆک بوون و ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێ بواردا فه‌رامۆس کراوه‌. سه‌رهه‌ڵدانی چه‌ندین مه‌کته‌بی هۆنه‌ری و ئه‌ده‌بی وه‌ک : بارووک ، کلاسیسم ، رومانتیسم ، ناتورالیسم ، ڕئالیسم ، فۆتۆریسم ، سه‌مبۆلیسم ، سوور ڕئالیسم ، پۆست مۆدڕنیسم و

درێژه‌ی بابه‌ت...

بانگەواز

ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکانی جیهان
پارلەمانی ئەوروپاو وڵاتانی ئەوروپا
ڕێکخراوی هەواڵنێرانی بێ سنور
ڕێکخراوی مافی مرۆفی جیهان
ڕێکخراوی پارێزەرانی بێ سنور
هەموو کۆڕوکۆمەڵ و ناوەندەجیهانیەکان
ناوەندو ڕێکخراوە و کۆمەڵە پیشەیی و مافپارێزەکانی وڵات
جەماوەری چەوساوە و ئازادی زەوتکراوی کوردستان
هەروەک ئاگادارن دوو لاو، دوو چالاکی بواری ڕۆژنامەگەری ومەدەنی کورد ، بەناوەکانی عەدنان حەسەن پوور و هیوا بوتیمار ، ماوەی زیاتر لە ساڵێکە لەلایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە گیراون ، سەرەڕای ئازار و ئەشکنجە و بێبەشکردنیان لە هەموو مافێکی مرۆیی و ڕاگرتنیان لە ناهەموارترین بارودۆخی ئەستەم و دژواردا ، سزای دژە ڕەوشت و نا مرۆفانەی لەداردانیان بەسەرداسەپاوە . پاش وەدەنگ هاتنی جیهان و ناڕەزایەتی
درێژه‌ی بابه‌ت...

معرفي شێركۆ بێكه‌س

   
 

نویسنده‌: حامد کوهنه‌پوشی

 

اگر گل را

      از شعرهايم بگيرند

از چهار فصل فصلي‌ام مي‌ميرد

اگر يار را

                دو فصل

اگر نان را

               سه فصل

اگر آزادي را اما

 سال، تمامِ سال‌ام مي‌ميرد

                  خودم هم مي‌ميرم.                    

 

معرفي شێركۆ بێكه‌س

 

شێركۆ بێكه‌س[شِركُ بِكَس:Şêrko bêkes] شاعر آزادي، يكي از شاخص‌ترين چهره‌هاي شعر معاصر كوردستان و معروف‌ترين شاعرِ كورد در ادبياتِ جهان است. افتخاراتي چون جايزه‌ي تخولسكي، شهروند افتخاري فلورانس و ... را كسب كرده است و هم‌اكنون شعرهايش به‌عنوان نماينده‌ي شعر كُردي در كتب درسيِ مدارس آمريكا و كانادا جاي گرفته‌اند. اشعارش به بسياري از زبان‌هاي زنده‌ي جهان از آن جمله انگليسي، آلماني، فرانسوي، ايتاليايي، سوئدي، دانماركي، مجاري، عربي، تركي، فارسي و ... ترجمه شده‌اند. اگر گفته‌ي سيد علي صالحي، شاعر معاصر ايراني را كه شيركو را "امپراتور شعر دنيا" مي‌داند نپذيريم، دستِ‌كم شيركو آن گونه كه منوچهر آتشي مي‌گفت "در واژه‌ها وطن دارد" و از تبارِ شاعراني چون اكتاويو پاز، لوركا و شاملو است كه ميراث‌شان نه براي ملتي خاص بلكه براي انسان و انسانيت ارزنده است.

درێژه‌ی بابه‌ت...

بیان نامه‌ی کانون نویسنده‌گان کردستان ایران درباره‌ی حکم اعدام فرزاد کمانگر

                                                                      
سازمان ملل متحد !          
پارلمان اروپا
سازمان جهانی حقوق بشر !                          
کشور و ملتهای ترقی خواه جهان !
سازمانها و شخصیتهای مدافع حقوق بشر در سراسر دنیا !
همچنان که‌ آگاهید ، متاسفانه‌ حاکمیت و دولت ایران در تداوم پروژه‌ی سرکوب و قلع و قمع کردن نحله‌ های فکری و بنیان های آزادی و معرفتی در ایران ، حکم ناروا و غیر انسانی اعدام برای معلم ، نویسنده‌ و فعال مدنی در کردستان ، فرزاد کمانگر را صادر نموده‌ است .
 
درێژه‌ی بابه‌ت...

کوردستانی رۆژهه‌ڵات و هه‌ڵبژاردنه‌کانی پارله‌مانی هه‌شتم !!!

حسه‌ین حه‌یده‌ری
له‌جیهانی مۆدێرنی سه‌ردەمدا هه‌ڵبژاردن به‌بنه‌مای دیموکراسییه‌ت داد‌نه‌رێت.
به‌پێی سیستمی ئه‌مرۆی کۆماری ئیسلامی ، ئێران ‌ له ‌نێوان هه‌ر چوارساڵدا سێ هه‌ڵبژاردن بۆ مه‌شروعییه‌ت پێدانی خۆی و په‌سند کردنی بیروورای جیهانی به‌ڕێده‌خات. وە‌ک هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆماری، هه‌ڵبژاردنه‌کانی پارله‌مانی و شۆرای شار و هه‌ر هه‌شت سال جارێک پارله‌مانی پیران، که ‌ئه‌ساسی ئه‌م هه‌ڵبژاردنانه ‌بۆ هه‌موو سیاسه‌توانانی دونیا و وڵاتانی دیموکرسیخواز رونوو ئاشکه‌رایه‌. ‌
له‌ئێسته‌دا که ‌کۆماری ئیسلامی ده‌چێت تا هه‌ڵبژاردنه‌کانی پارله‌مانی هه‌شتم ‌نمایش کات ، تاسیمای خۆی له‌رووی جیهاندا په‌سندنیشان بدات، ئه‌م پرسیاره ‌دێته‌ ئاراوه‌.
ئایا هه‌ڵبژاردن له ‌ئه‌مرۆی ئیراندا، به‌پێی یاسای کۆماری ئیسلامی له‌سه‌ر شێوازێکی دیموکراتێک و بنه‌مای دیموکراسی به‌ڕیو ده‌چێت؟
درێژه‌ی بابه‌ت...

کێشەی عەدنان و چەند قسەیە

ئازادی مه‌زنترین خلاته‌، که‌ له‌ به‌رئنجامی خه‌باتی گه‌لێک به‌دی دێت
حسه‌ین حه‌یده‌ری.
 عه دنانی حسن پوور رۆژنامه وان ،که‌سێکی ناسراو له ده سته ی نووسه رانی هه‌فته‌نامه‌ی داخراوی  ئاسۆ، که له رۆژی 5ی رێبندانی1385هه تاوی به شێویه کی نا یاسایی، نامرۆڤانه به‌ ته‌له فوونێک له ماڵ بانگ کرایه د‌ه رۆ، له کمترین ده‌رفه‌تی کاتیدا ره‌وانه‌ی زیندانی ئنفراده ی سنه‌ کرا .  بۆ ماوه‌ی 60 رۆژ له‌ ژێر ئه‌شکنجه ‌و لێپرسینه‌وه‌دا مایه‌وه‌. داده‌گای شۆرشی مه‌ریوان له‌ برواری24/4/1386 هه‌تاوی هاوکات حۆکمی ناڕەوای سێداره‌ ی بۆ عه‌دنان حسن پوور، هیوای بووتیمار ده‌رکرد. بریارێکی له‌وچشنه‌ نا مرۆڤانه‌.  بوو به‌ هۆی هوروژاندنی ویژدانی هه‌زاران ئێنسانی به‌ ئاگا و مرۆڤ دۆست، له‌و کاته‌دابوو هه‌موو چین و لاینه‌کانی، ناوخۆو، ده‌رۆی وڵات چوونه‌  سه‌نگه‌ری به‌رگری کردن له‌ جه‌ناێته‌کی دیکه‌ی کۆماری پاوان خوازو، کۆنه‌په‌ره‌ستی ئیران. نە ته‌وه‌ی کورد  به‌ ئاگاته‌ر له‌ هه‌موو سه‌رده‌مێک  به‌عقلانییه‌ته‌کی شارستانی وسه‌رده‌میانه‌‌ هاواری هه‌میشه‌ له‌گه‌روو خنکاوی خۆی ئه‌م جاره‌ گه‌یانده‌ ، گوێ‌ی هه‌مووماف پارێزه‌ران و مرۆڤ دۆستانی جیهان.
درێژه‌ی بابه‌ت...

زبان شعری

حسین حیدری

بیشتر متون ادبی و تحقیقات زبانشناسی و بوطیقاهای کهنه و نو، نتوانسته و نخواهند توانست علت پیچده‌گی و رازهای سر به مهر شاهکارهای شعری را تاویل و تحلیل کنند . هیچگاه هیچ کس نخواهد توانست از شعر تعریفی جامع و مانع عرضه دارد وهرکس به تناسب آگاهیهایی که در جهت شناخت و تمایز ساحت های زبانی از یکدیگر دارد ، تعریفی از شعر عرضه می کند و پس از ازدیاد آگاهی  او، تعریفش از شعر نیز دگرگون میشود .

درێژه‌ی بابه‌ت...

په‌ری!!

  1. حسێن حه‌یده‌ری
                                                                                                   
 په‌ری!!
دڵنیابه‌ رواڵه‌ تی تاریکی رێگاکان و
         هه ناسه ی سووتاوی هه نووکه
                                   ناتشارنه وه 
                                                   **      
              خه ونه کان 
گرێ گرێ له نا و ده ماره کانتا ئه‌ڕوێن و
  رووباری ژیان، بێ ده ره تان،
 به ته‌زبێحی شه‌وانه‌ی دنکه خه‌مه‌ هه‌ناریه‌کان دا
                                                       ئه سووڕێته وه
                                                                          **
    

 

درێژه‌ی بابه‌ت...

مویەی جدایی هیمن

مویەی جدایی هیمن 
 ترجمە:عزیزناصر
                                                                                  
«هيمن» تخلص شعري «شيخ محمد امين شيخ الاسلامي مكري» است. كسي كه بعد از سال‌ها زندگي در عالم ادب ادعا كرد كه تنها بهره‌اي كه از هنر شعر و شاعري برده است كم شدن شر اين نام دور و دراز از سرش بوده است. هيمن سال 1300 هجري شمسي در روستاي «لاچين» واقع در 5 كيلومتري جنوب مهاباد در خانواده‌اي متمول و صاحبب نام متولد شد. خانواده‌اي با سرپرستي پدري كه براي هميشه داغ هم‌بازي شدن با بچه‌هاي پابرهنه و ژنده‌پوش اما در عين حال آزاد و بازيگوش را بر دل او گذاشت. بعد از شكست جمهوري مهاباد (1326 ه.ش) او با لقب «شاعر ملي» مدت زماني چشمگير بود كه زندگي به شيوه‌ي همان بچه‌ها را برگزيده بود. «هيمن» از سال 1326 تا 1357 پيوسته تحت تعقيب ساواك و ماموران دولتي بود؛ ب طوري كه چند بار مخفيانه به ايران بازگشت اما هربار به ناچار راه كشور عراق را در پيش گرفت. با پيروزي انقلاب مردم ايران پا به ميهن خويش گذاشت. بار ديگر وارد جريانهاي سياسي شد، اين بار ديري نپاييد كه او ـ همان گونه كه جلال آل احمد ـ سياست را بوسيد و كنار گذاشت. از سال 1362 با سردبيري مجله‌ي «سروه» صرفا به كار ادبي پرداخت.ر ماندگار اين شاعر و نويسنده در قالب‌هاي داستان، شعر، مقاله، تصحيح و ترجمه مانع از آن شد كه نام او پس از درگذشتش در روز 29 فروردين ماه 1365 از خاطره‌ها محو شود.
درێژه‌ی بابه‌ت...

کۆرته‌ په‌خشان بۆ عه‌ دنان

 

 

 

باڵا به‌رزترله‌ باران ! کلوو کلوو چاوه‌ڕێتم!!   

ئه‌ یازخوون سیاوه‌ شان   

چرکه‌به چرکه‌ و دڵۆپ دڵۆپ چاوه‌رێت بووم!

بڕیاربوو پێش ڕهێڵه‌ی خه‌نجه‌ره‌کان و پێش ته‌ڕبوونی ماچه‌ سووتاوه‌کان و پێشتر له‌ ته‌متوومانی جگه‌ره‌کان،سه‌ردانم بکه‌ی، بۆ نه‌هاتی؟!

بڕیار بوو باوه‌شێک له‌ غوربه‌تی گۆڕه‌که‌ی دایکم و کادۆیه‌ک له‌ شه‌پۆله‌کانی زرێبار و ئۆدکۆلۆنێک له‌ مرۆڤم بۆ بێنی ، بۆ نه‌هاتی؟!

من هه‌ناسه‌ به‌ هه‌ناسه‌ و کلوو کلوو چاوه‌رێت بووم!!

چ ده‌ بوو گه‌ر هاتبای و هه‌ر هیچ نه‌بێ په‌خشانێک له‌ شنه‌ بای میراجێ و شێعرێک له‌ ئه‌ندێشه‌ی ماسیه‌کانی کۆردستان و کتێبێک له‌ مرۆڤایه‌تیت بۆ هێنابام!!؟؟.

من  ده‌ مزانی زه‌ مانت له‌ - با - دا هه‌ڵواسراوه‌ و ده‌شمزانی پاسه‌وانی وه‌ نه‌وزی شه‌وه‌ کان بووی.

من ده‌ مزانی تاریکیت ناوه‌ به‌ کۆڵته‌وه‌ و له‌ شه‌قامه‌ ئه‌ نجنکراوه‌کانی رۆژنامه‌دا ئاوێته‌ی قه‌یرانی گۆڵه‌کان بووگیت.

ده مزانی هاوڕێ ده‌ مزای  کاتت پڕه‌ له‌ وه‌ سوه‌ سه‌ی خۆشه‌ ویستی و له‌ جم و جوڵی باران و له‌ ته‌نیایه‌ که ی سه‌ی عه‌لی ئه‌ سغه‌ ری کۆردستانی!

به‌ ڵام چ بکه‌ م ؟!

منیش تاریک و ته‌ نیا بووم، له‌  دوورگه‌ ی خه‌ونه‌کانی زه‌ رده‌ شت دا قه‌ تیس مابووم.

چ بکه‌ م ؟!

وشه‌ وشه‌ غۆربه‌ تم پاییزتر و شه‌ قام شه‌ قام ئاواره‌ ییم سه‌وزتر و سات به‌ ساتی شیعره‌ کانیشم  - نالی - تر!

باڵابه‌ رزتر له‌ شیعرم!!

تۆ  نه‌ هاتی به‌ ڵام ئێستا تاریکی ژووره‌ که‌ ت ، حه‌ رف به‌ حه‌ رفی شیعره‌ کانمی رووناکی رووناک  کردۆته‌ وه‌ .

تۆ نه‌ هاتی به‌ ڵام ئێستا هه‌ موو هه‌ رێمه‌ کانی رۆح چاوه‌ ڕێته‌.

ئێستا  هه‌ ر هه‌ موومان چاوه‌ رێتین!!

 

 

24/7/2007

 

 

 

ئێوارەکانی شعر

   

 

1 حسێن حه‌یده‌ری
مه‌م پروێنه‌
ئه‌ی غوربه‌تی ئێواران!
ئه‌ی گژه‌بای پاییزی شار
که‌س وه‌رناگرێ
سیمای گوڕاوی ئا‌وێنه‌                                                          
                                        
درێژه‌ی بابه‌ت...